Łęgonice Małe – kościół p.w. św. Marii Magdaleny

Łęgonice Małe - kościół drewniany

Historia:

Kościół p.w. Świętej Marii Magdaleny zbudowany w 1765 r. z fundacji marszałka Trybunału Koronnego, hrabiego Stanisława Małachowskiego. W 1971 r. wykonano polichromię. Wielokrotnie remontowany.

 

Konstrukcja zewnętrzna:

Kościół drewniany konstrukcji zrębowej, oszalowany, wzmocniony lisicami. Zbudowany z drewna modrzewiowego. Jednonawowy. Nie jest orientowany. Prezbiterium węższe od nawy, zamknięte prostokątnie z boczną zakrystią. Z boku nawy niewielka kruchta. Od frontu nietypowa, niska wieża konstrukcji mieszanej, zrębowo – słupowej, z kruchtą w przyziemiu, krytą łamanym gontowym dachem namiotowym. Nad nawą i prezbiterium wspólny gontowy dach jednokalenicowy. Na kalenicy wieżyczka na sygnaturkę, zwieńczona drewnianym hełmem z latarnią. 

 

Wnętrze:

Wnętrze nakryte stropem płaskim z fasetą z krzyżem z godłem zakonu Bożogrobowców oraz udekorowane względnie nową polichromią pochodzącą z 1971 r. Chór muzyczny o nieznacznie wybrzuszonym parapecie w części środkowej, wsparty na czterech drewnianych słupach z prospektem organowym z XIX w. Belka tęczowa z barokowym krucyfiksem z XVIII w. Wyposażenie barokowo – klasycystyczne z k. XVIII w.: ołtarz główny, trzy boczne i ambona. Dwa krzyże procesyjne z XVIII w. 

Ciekawostka:

Według niektórych informacji, w przeszłości Łęgonice i Łęgonice Małe były jedną wsią. Dopiero jedna z powodzi zmieniła bieg Pilicy, rozdzielając część domów. Co ciekawe, obecnie wsie te należą do oddzielnych powiatów, choć w linii prostej dzieli je mniej niż kilometr. Także Łęgonice Małe geograficznie należą już do ziemi kieleckiej.
Z kolei, cytując Adama Malickiego, „…te po lewej stronie rzeki zwano Rawskimi, gdy leżały w powiecie Rawa Mazowiecka, prawobrzeżne, dzisiaj: Małe, zwano Opoczyńskimi. Swe powstanie Łęgonice zawdzięczają bliskości Pilicy, a ściślej korzyściom z tej bliskości płynącym: naturalna obronność, obfitość ryb, łatwa komunikacja – te walory, a nie liche, piaszczyste ziemie przyciągnęły tu pierwszych łęgoniczan. Ksiądz Wiśniewski pisze, iż po raz pierwszy osadę wzmiankowano jako własność arcybiskupów gnieźnieńskich już w 1136 roku – bardziej wiarygodny jest jednak Kazimierz Głowacki, podając jako datę pierwszej wzmianki w dokumentach rok 1359 (wieś przeszła wtedy z własności książęcej na  własność kapituły gnieźnieńskiej). Gdy przed rokiem 1420, za sprawą arcybiskupa Mikołaja Trąby, „prawobrzeżne” Łęgonice lokowano na prawie magdeburskim, na lewym brzegu Pilicy istniała wieś o tej samej nazwie z parafialnym kościołem pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela. Zbudowany przez arcybiskupa Trąbę w Łęgonicach Małych, czyli Opoczyńskich, kościół jest więc młodszy od „lewobrzeżnego”. Arcybiskup Mikołaj świątynię także uposażył, po czym nadał miechowskim bożogrobcom. Wracając na chwilę do „miejskości” Łęgonic – w wieku XVIII dał się zaobserwować „zanik struktur miejskich”, w roku 1869 nastąpiła utrata praw miejskich, a obecnie w krętych, nieutwardzonych, piaszczystych uliczkach trudno się nawet dopatrzyć jakichkolwiek śladów byłego miasta.
Kościół ufundowany przez Trąbę – według księdza Bastrzykowskiego – zastąpiony został w roku 1521 nową świątynią pod wezwaniem Rozesłania Apostołów i św. Marii Magdaleny, także drewnianą, zbudowaną przez bożogrobców przy pomocy arcybiskupa Łaskiego. Obecny kościół jest osiemnastowieczny. „Podanie niesie – pisze ksiądz Wiśniewski – że w tym czasie przejeżdżał przez Łęgonice hr. Małachowski z Końskich, który strzelając do jaskółek, wypadkowo spalił kościół i w 1765 na tym miejscu postawił nowy, obecny 32 łokcie długi, 18 szeroki, wielkim ołtarzem na wschód zwrócony, gontem kryty”. Łęgonicki kościół prezbiterium ma zwrócone na zachód, ale reszta opisu księdza – może nawet i ta odnosząca się do jaskółek? – wydaje się być prawdziwa. Kościół zbudowany w konstrukcji zrębowej składa się z prawie kwadratowej nawy, prezbiterium zamkniętego prostą ścianą i dobudowanych do niego symetrycznie i nieco krótszych: zakrystii i skarbczyka, o tej samej wysokości co nawa i prezbiterium. Bryły te nakrywa wspólny dach – dwupołaciowy, od zachodu przechodzący w trójpołaciowy. Od południa dostawiona jest maleńka kruchta – na jej daszku „siedzi” Chrystus Frasobliwy – a od wschodu druga znacznie większa, nad którą mieściła się dawniej dzwonnica (obecnie stoi już nowa dzwonnica, usytuowana w linii ogrodze-nia).
Dawna dzwonnica jest unikalna co do konstrukcji. Zwykle w drewnianych kościołach cała dzwonnica miała konstrukcję słupową, ustawioną na fundamencie lub na murowanej kondygnacji parterowej (jak na przykład uwieczniona przez Matejkę dzwonnica w Bochni). W Łęgonicach konstrukcja jest mieszana: dolną kondygnację wzniesiono jako zrębową, a górną – słupową. Nakrywa ją dwukondygnacyjny, łamany dach namiotowy, o falistych liniach. Dzwonnicę-kruchtę z Łęgonic „odkrył dla świata” już sto lat temu Zygmunt Gloger publikując jej rysunek i pełen zasłużonego zachwytu opis.”
W czasie niskiej wody Pilicę można bez problemu przekroczyć wbród. Podczas wyższego poziomu wody można skorzystać z usług lokalnego przewoźnika. Nam niestety się to jednak nie udało i musieliśmy pokonać około 8 km drogami przez Nowe Miasto nad Pilicą. Przy okazji można jednak odwiedzić opuszczony pałac w tym mieście, z którego rozlega się znakomita perspektywa na dolinę Pilicy.

Galeria:

Łęgonice Małe - kościół drewniany  Łęgonice Małe - kościół drewniany  Łęgonice Małe - kościół drewniany  Łęgonice Małe - kościół drewniany  Łęgonice Małe - kościół drewniany  Łęgonice Małe - kościół drewniany  Łęgonice Małe - kościół drewniany  Łęgonice Małe - kościół drewniany  Łęgonice Małe - kościół drewniany  Łęgonice Małe - kościół drewniany i dzwonnica drewniana  Łęgonice Małe - kościół drewniany i dzwonnica drewniana  Łęgonice Małe - kościół drewniany i dzwonnica drewniana  Łęgonice Małe - kościół drewniany i dzwonnica drewniana    Łęgonice Małe - kościół drewniany  Łęgonice Małe - kościół drewniany  Łęgonice Małe - kościół drewniany

Lokalizacja:

Wieś w pow. przysuskim, gm. Odrzywół,
51°36’30.64″N,                       20°31’8.69″E.
GLat = 51.608511111111,       GLng = 20.519080555556
Follow me

Paweł Mazurkiewicz

PhD student in Collegium MISDoMP at University of Warsaw
Psycholog i biolog z wykształcenia. Hobbystycznie podróżnik i fotograf, eksplorujący głównie Polskie zabytki i przyrodę. Specjalizuje się w drewnianej architekturze sakralnej. Od wielu lat fotografuje i zbiera informacje o ciekawych obiektach z całej Polski - obecnie także na potrzeby niniejszej strony oraz powstającego albumu fotograficznego poświęconego drewnianym obiektom architektury sakralnej województwa mazowieckiego.
Follow me

Latest posts by Paweł Mazurkiewicz (see all)

Dodaj komentarz

Free Google Page Rank